A Peneda, miña...

Ogallá regresaramos de cada pouco á Serra da Peneda. 

As súas paisaxes esquecidas do mundo  metéronse  na nosa alma, e xa pra sempre, ben o sabes,  naquel escuro serán  no que, perdidos nunha neboeira callada e mesta, atravesamos a fronteira da Meixoeira por unha estrada  ruín, mal alcatranada e peor revirada, e sen sabermos moi ben por onde andabamos, principiamos a adentrármonos, coa noite caéndosenos encima, por unha paisaxe salvaxe, descoñecida, impensada, de carnoedos espidos e casteletes de graíño feitos de infindos pelouros regañados, un caos de croios, un petoural destemido habitado polas sombras pantasmais dos cerquiños que parecían revivir co vento que os abaneaba.

Terra vella, fornecida de carballas forradas de urcilas verdegrises; entrallada de confurcos súpetos, enfiañados entre si polo arrolar brincadeiro dos regos, farturentos en augas rosmadoras; unha terra de aldeiñas pequenas, de tellados de tella, por onde, na tardiña aquela, esvaraba o badalar dos chocallos das ovellas, que chegaba de algún ningures perdido naquel neboeiro apretado do que xurdiu, sei que te lembras, a imaxe antiga dunha pastora velliña que se protexía do frío e do orballo cunha  elegante e inmemorial capa negra  serrana, e, pra defender do lobo ás ovellas e ás tres cachenas ben feitiñas que a canda ela aboiaban na néboa, armábase cun longo varal de abelaira e facíase escudar de dous cans grandes, pretos,  seriosos e  de ollada fera: os cans pastores de Castro Laboreiro. 

Dende o escuro serán aquel en que sen querer descubrimos a Peneda, a fascinación pola paisaxe e as xentes serranas, sábelo ben, enchoupou a nosa sensibilidade engaiolandoia pra sempre nos fíos de graíño e néboa cos que na memoria se sostén a lembranza daquela tardiña fosca e borrallenta na que se nos revelou, mollada pola mera, difuminada pola noitiña, a fermosura salvaxe dunha paisaxe revellida, apreciada no confuso da luz daquel serán de brétemas cinzentas dun dia calquera dun abril de vai xa anos.

Ogallá regresáramos de cada pouco á Serra da Peneda.

A revivir  o inverno ou o inferno; a visitar brandas, inverneiras, e sitios ficsos; a burlarse das fronteiras camiñando escanchados cun pé en Galicia e o outro en Portugal; a subir cotos ou camiñar chairas; a tomar cabuxiño serrao e bacallau á broa ou mercar en Castro o escuro e saboroso pan de centeo, noces e pasas, que alí dicen uvas; a escoitar a raia branca do Río Laboreiro no seu pasar pola magnificencia dos Riveiros ou abraiar coa perfeción glaciar dos vales de Lamas de Mouro; a percurar nos rinchos dos cabalos garranos a nostalxia das bestas enxebres capeladas; a rebuscar pontes, almiñas, zoomorfos, lendas, cantos, tradiciós, historias, contos e sucedidos; a voarmos a canda a ollada pola serra toda dende as outuras de Tide ou a traspasar os aires ardentes dos piñeirais vafarentos do Soajo  fatigando a paciencia por lograr desvelar o segredo do voo dunha bolboreta; a tratar coa pantasma de Quim das Congostras na imponencia mineral da poderosa Pedra de Anamâo ou a parolar coas xentes, longo e repousado, nas soleiras das casas ou nas varandas das tabernas mentres gostamos a dozura fresca e lonxana do viño loureiro e, de paso, aprendemos a entoar  o galego á maneira portuguesa. 

Ogallá regresaramos de cada pouco á Serra da Peneda. 

A esquecernos doutra volta dos mil montoutos da escraquenada xeografía de graíño da serra e espantar ás nosas almas co sorprendente planalto de Castro Laboreiro, de pandas doces e suavísimas onde a vista pasea ceibe entre o azul e o verde e chega lonxe sen fatigas. Unha patria preñada de bris e cores, por onde os nosos corpos van andando sen dor, amodo, mansiño, pra descubrir en cada volta, unha fermosa terra de espazos amplos e abertos no que a uz florea, a carqueixa froita, a tartaraña reina e os cornos das cachenas, en competencia cos da lúa, fan deligas ás nubes e ás estrelas. 

Ogallá regresaramos de cada pouco a Serra da Peneda.

A reollar dende un campo de flores portuguesas a cor de mármore azul das montañas galegas, que aló no fondal norte do espazo, esvaíndose na brétema, fundindo á terra  co ceo, acougan pola nosa ollada pra irmandar nela a fulxencia da paisaxe  cos arumes a terra ben estercada que  recenden da nosa historia  en mancomún:  fundida coas pedras de todas as croas de todos os castros. Gallaecia, esa matria da que non sabemos. Galaica. A vella nación que persiste entre os derrubos da Historia escachada en pedazos polo norde de Portugal, na Zamora xabresa, no Bierzo, igoalmente por León e nas Asturias e claro está pola Galicia. 

A Nación Galaica, algo máis ca Nación Galega. Algo máis.  Un além.

Ogallá regresaramos de cada pouco á Serra da Peneda, nela, nunca nos sentimos, nos sentiremos, en terra allea. 

Matria Galaica.

Sei que ti, polo menos, sábelo.

Apertiñas miña xente, que as escuras horas natalicias da bisagra dos tempos se vos iluminen coa lucidez  dun non consumismo radical, que vos protexa, a vós e ao planeta, das insidias desvergonzadas do destructivo comercio capitalistoide. 

Saúde e sorte, a maos cheas.

A mandare.

Notas marxinais:
Brandas, inverneiras e sitios ficsos, son as tres modalidades de ocupación das aldeias nas terras raianas da Peneda. Hoxe xa practicamente en total desaparición,  houbo un tempo no que as familias posuían dúas vivendas en dúas aldeias diferentes. Unha nas inverneiras, onde pasaban o inverno e outra nas brandas, onde pasaban o vrao. Chegao o tempo da mudanza, facenda e persoas trasladábanse dunha aldea a outra, por esixencia do clima, os cultivos e os pastos. Os sitios ficsos, serían aqueles onde a poboación non migraba coas estaciós, Castro Laboreiro, por exemplo.  Brandas deriva, non de vrao como imaxinei a primeira vez que o escoitei, se non do mesmo termo branda ca en portugués sinala os pasteiros de montaña, en terreos azosos aos que, ao chegar o vrao, se leva o gado a pacer. Velaí, como, por metonimia, se denomina as aldeas co mesmo nome ca os campos.

As imaxes que anteceden e as que a continuación irán, están extraídas, tan nostalxicamente coma o texto, do profundo da memoria dos arquivos de vai xa algúns anos. Van, por unha vez, sen retoques nen axustes. Ben sei que se nota. Escusas, prego.

 

 

 

 

 

 
 

 

Sen ir máis lonxe.

Unha das vantaxes con que se galana o vivir pegado aos tarreos e aos agros, é a posibilidade de aprender naturalismo  dando un pequeno paseo polos arredores da casa, cando non na mesma cociña, saíndo á eira ou ollando polas fiestras da casa, desde onde, sen mover un pé,  podo acadar as lonxanas estrelas. Sen ir máis lonxe.

No teu rueiro non esperas que apareza esa visión extraordinaria dunha especie rarísima, e nen tan siquera che fai falla. Saes pola porta da casa sabedor de que, entre sebes e silveiras, ha de aparecer esa observación pracenteira, grata, humilde, mais  provocadora do balsámico pracer  que sempre acompaña o suceso de  aprender cousa algunha, ver o nunca visto ou levar codificado na gaiola dixital un alustre salvaxe da vida natural.

Gloria de glorias: se o día vén enxoito, sae un  mesmo en zapatillas ou sandalitas. Ao cabo, de tan próximo, sintes o monte como algo doméstico, unha estancia máis da casa. Non te impedimentas mais que coa cámara, a galla de equilibrio, unha pucha pra cabeza e unha batería de reposto: por se as moscas aparecesen. Sobran albardas, estorban motores, escúsanse malos fumes.

O aprendiz de naturalista vai  camiñando amodo, coma o que non quere a cousa, movendo máis os ollos ca os pés, ollando e remirando, deixándose impresionar polo perfil  dunha flor, a xeometría dun gromo, a luz dun élitro, unha lagarta, unha pedra... ou por calquera outra das habituais e familiares xentes  do Camiño da Ribeira (unha patrimonial corredoira dalgún tempo que un goberno de progreso convertíu en pista alcatranada), no que entretén o pasar das horas cazando instantes de luz silvana. Asosegado, sen suar colesterol, a cen olladas por paso. Deixándose levar polo carreiro.  Prendendo vida. Aprendendo.

Vai indo sen présas. Sabedor, díxose noutra, que na Galicia cada sebe é un edén e cada ribazo un xardín, o aprendiz de naturalista non se apura por aprender as lecciós. Han chegar sempre. Foi el mesmo quen afirmou que nun metro cadrado de natureza en flor hai máis beleza ca en toda a Historia da Arte. Daquela, malo será.

Agora remira esta planta mil veces vista, agora repasa esa flor, agora bota un ollo ás malvas, tan bicheiras, que, na hora, ferven en tons cinabrio co acumulo dos seus hóspedes favoritos, os Oxycarenus lavaterae, a chinche das malvas lavateras. 

Mais non son os únicos. Agachada das olladas depredadoras pola eficaz coloración críptica, outra chinche, unha Palomena prasina, parece feliz enredada na súa malva. Teu enredo, dar con ela.

Por alí anda tamén, aquietado, quen sabe se pola forza da súa cor encarnada que chama polo ollo inimigo, un inmóbil Pyrrhocoris apterus, outra chinche, que se deixa mirar indiferente polo vidro escuro do fondo da cámara. Destemida.

Algo máis adiante, ou ao mellor era máis atrás, unha micro bolboreta, unha Tebenna micalis diría, disfruta da luz de xofre fervido da corola dunha Pulicaria odora, súa planta hóspede e nutricia. Sol de olor.

Un grupiño de himenópteros, grandiños, bonitos, peludos, grosos... están adoptando unha extraña posición: non sabe se de descanso ou de predisposición á hixiene. Non sabe quen  son. Agarrados polas mandíbulas ás quebradizas pólas dunha herba seca, compoñen no aire unha miragre de forza e equilibrio. Apareceu o saber descoñecido. Aleluia. Toma todos os testemuños que pode. Quere aprender. Un feliz aprendiz. 

A un outro sírfido,  un  Eristalis tenax, arrequécelle o traballo na luz da tarde repasando con agación a moitedume de floricas diminutas dunha umbela, parécelle un  Daucus carota, a cenoura brava, co eficaz e incansable aparato chuchador. Ollade.

Estoutro diminuto himenóptero (parécelle  un Argidae, e apoñería por Arge pagana), anda a presumir de ovipositor, tan longo el, tan feliz ela perforando a tona pra deixar incrustados os ovos que serán vermiños que roerán a planta. 

Pode que amais queira retratar unha bolboreta, que se lle vai; o voar asexante dunha rapina; o pasar das choias, que sempre lle falan; ou tente apañar por entre o neblumo dalgún borrallo, un paxariño, digamos un cardeal, sen a fortuna ou o saber suficientes pra que a foto sirva pra ver...vede se non. 

E ao mellor sen darse de conta, o aprendiz de naturalista, logo dun tempo prudencial, empeza a camiñar cara á casa, satisfeito, paseado, a gusto. Sabe que doutra volta o Camiño da Ribeira, que tantas veces subeu de neno, mesmo co caldeiro e o hisopo pro enterro da súa bisavoa a Tía Anita, volveu a revelarlle saberes escondidos, milagres impensados, pequenas xoias visuais: fillas vivas da silveira, que a el tanto lle prestan. Agora ao baixar pola congostra, tranquiliño, retoma os pasos deixados e repasa  a malva e os seus oxycarenus escuros, nos que sinte que habita o pálpito do noxo ao sangue callado.

Unha última ollada lenta e irse indo aos moi pouquiños. Velaí nesa polica unha mosquita. Anda de limpeza xeral. Zafarrancho de azas e peludaxe. Humm... parece unha taquinidae... e ésta parece moi linda... unha desas moscas douradas e coloridas que o ollo do mundo non ve... a ver se se deixa... voume chegar un chisquiño pra vela mellor... humm... ben linda!... si señora... ben linda!

A mosquiña, certo que un Taquinidae e como lle confirmarán posteriormente unha Ectophasia crassipennis, anda a recompoñer a figura e a corporeidade someténdose a un completo repasar de alas, ollos, antenas, pelos, cabeza, tórax, abdome... absorta na toilette, apartada do mundo, ausente de todo o que non sexa compoñerse. 

Veña, as últimas fotos e pra casa que non sin hora iremos xa.

O aprendiz de naturalista, asenta a galla, acomoda a cámara, observa á ectophasia, estudia a luz, achega o vidro e vai cliqueando tranquilo, daguerre a daguerre,  sen ansias, temores ou présas. 

A ver que se deixan facer a luz e as formas. A ver... a ver...

Absortos cada quen no seu labor, déixanse  un ao outro borear tranquilos... clic... clic... clic.. clic...  

Un repasiño a detrás dos ollos... clic... outro, patiña con patiña, que queden sen lixo... clic... clic...a ver, ben limpiño polas xogas das azas...clic...que non quede nen limento...clic...clic...clic...

Así, encantados de coñecerse, os dous inocentes seres poderían seguir eternamente encontrados, se non fose por un caritativo abellón, groso coma unha noz, que pasou voando e fungando ao pé da pequena mosquiña provocándolle un prudente pánico defensivo inmediato, de resultas do que a ectophasia, axocada, largou ciscando a fume de carozo e o aprendiz de naturalista puido finalmente irse indo recoller á súa casa, sosegado, logo de gozar e disfrutar, paseniño, dun  descansado paseo  caseiro no que encheu a arca das lembranzas coas luces quedas que nas tardes de xullo dan vida e forma  ao mundo. 

Ao mundo, que sempre empeza na porta da casa dun.

Sen ir máis lonxe.

Apertiñas miñas e meus, se os vosos pasos vos obrigan a andar á redonda do mundo, camiñade sen medo e sen présa sentindo o sol no peito: andando. andando, andando, haberedes de voltar ao pé da casa, onde naceu o camiño.

Sen perda posible.

A mandare.

Notas marxinais:

Todos os santos desta entrada, menos as imaxes  perivilanchas, foron realizadas no mesmo día, o 7 de xullo deste ano 2015, entre as cinco e as sete da tarde, nun discreto paseo polo Camiño da Ribeira, esa miña cátedra recurrente de Naturalismo á que asisto dende que teño uso de razón, e aínda antes.

Daguerre a daguerre, é unha chiscadela afectuosa ao Señor do Uzal da Ruda, de quen aprendín esa preciosa sinonimia de fotografía: daguerre. Dentro dela vai, xa o saben, unha homenaxe sentida a Louis Daguerre, creador do diaporama, o daguerrotipo e alcumado  pai orixinario da fotografía. Velaí.

O feliz aprendiz fixo  os deberes e aproximou unha solución de identificación dos himenópteros pendulados: Familia Megachilidae. Xénero:Anthidium. Especie: Septemspinosum; anticipando as gracias polas oportunas correcciós.

Co permiso de todos vostedes, miñas e meus, quixera adicarlle esta entrada a un querido amigo, pertencente a modernísima tribu urbanita dos fotonaturos, para que as dúbidas que ten, que se bridge, que se réflex, non o torturen máis. Non te me marees.

(Escusas avergoñadas por non ser eu quen de axuntar, como era debido, as cores do arco).

PAZ   E   PALABRAS